تشدید خطرات برای مدافعان حقوق بشر در پی افزایش خشونتها در خاورمیانه
سازمان «فرانت لاین دیفندرز» نگرانی عمیق خود را نسبت به افزایش خشونتها در سراسر خاورمیانه و تأثیر ویرانگر آن بر غیرنظامیان، در پی حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل به ایران و حملات تلافیجویانهی بعدی ایران علیه اسرائیل و چندین کشور خلیج فارس را ابراز میدارد. مطابق با مأموریت خود، ما بهطور ویژه نسبت به افزایش خطراتی که مدافعان حقوق بشر در سراسر این منطقه با آن مواجه هستند، از جمله آنهایی که بهخاطر فعالیتهای مسالمتآمیز حقوق بشری خود بهطور خودسرانه بازداشت شدهاند، ابراز نگرانی میکنیم.
مدافعان حقوق بشر در زمان بحرانها نقشی حیاتی در مستند کردن نقض حقوق بشر، حمایت از جوامع آسیبدیده و ترویج پاسخگویی ایفا میکنند. با این حال خطراتی که مدافعان را تهدید میکند در دورههای تشدید تنش مسلحانه و درگیری اغلب افزایش مییابد. مدافعانی که کمکهای بشردوستانه ارائه میدهند، در مورد موارد نقش حقوق بشر گزارش تهیه میکنند، یا برای حفاظت از افراد آواره و سایر گروههای آسیبپذیر تلاش میکنند، ممکن است در معرض تهدیدهای فزایندهای برای ایمنی و سلامتی خود قرار گیرند.
از لحاظ تاریخی، دورههای تشدید تنش مسلحانه و ناآرامیهای سیاسی در سراسر منطقه، خطرات پیش روی مدافعان حقوق بشر را افزایش داده است. ناامنی، تضعیف حاکمیت قانون و قدرتمندترشدنِ بازیگران مسلح، شرایطی را ایجاد میکند که در آن عاملان نقض حقوق بشر میتوانند مدافعان حقوق بشر را راحتتر هدف قرار داده و از پاسخگویی بگریزند. مدافعان حقوق بشر از طریق قتل، بازداشتهای خودسرانه، جرمانگاری، ربایش و شکنجه هدف قرار میگیرند.
«کشتن کودکان در مدرسه، هدف قرار دادن بیماران در بیمارستان، یا زندانیان در زندان، اینها «نرمهای» جدیدی هستند که دولتهای مدعی حقوق بین الملل اما ناقض آن، میخواهند به آن عادت کنیم؟ با این عدول بشریت و درجه از سبعیت باید فراتر از جریانات سیاسی و محکومیت صرف مقابله کرد.»
چه در ایران چه در غزه. مردم ایران در طول کمتر از دو ماه با جنایت علیه بشر مواجه بوده اند. دیگر بس است! ما نیازمند همبستگی فراتر از مرزهای ملی و ژئوپلتیک هستیم. باید همه با هم فریاد بزنیم یک صدا و با همدلی «هیچ انسانی نباید چنین چیزی را تجربه کند، هیچ وقت دیگر» لیلا حسینزاده
مدافعان حقوق بشری که از آزادی محروم شدهاند، در چنین شرایطی به طور ویژهای آسیبپذیر هستند. در دورههای درگیری، مدافعان بازداشتشده ممکن است با افزایش خطرات بدرفتاری مواجه شوند، در حالی که دسترسی به مراقبتهای پزشکی، ارتباط با خانواده، نمایندگی قانونی و نظارت مستقل ممکن است بیش از پیش محدود شود. اگر خشونتها در نزدیکی محل بازداشتگاهها رخ دهد، خطر چنین تخطیهایی افزایش مییابد.
نرگس محمدی، مدافع زن حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل، که در حال حاضر در زندان زنجان به سر میبرد، از وقوع انفجارهای شدید در مجاورت زندان به دنبال حملات هوایی خبر داد. گلرخ ایرایی، سپیده قلیان، شیما قوشه، شریفه محمدی، سروه محمدی، محمد نجفی، محمدرضا فقیهی، رضا خندان، احمدرضا حائری، طاهر نقوی، سید مهدی کریمی فارسی، جواد علیکردی، ابوالفضل رنجبری، هاشم خواستار و مسعود فرهیخته همچنان در معرض حملات هوایی هستند. دسترسی آنها به نیازهای اولیه انسانی در دوران بازداشت در تهران، مشهد، گیلان و سایر استانها بیش از پیش محدود شده است.
گروههای حقوق بشری نگرانی خود را نسبت به وضعیت رو به وخامت در زندان اوین ایران، جایی که بسیاری از مدافعان حقوق بشر در حال حاضر در آن بازداشت هستند، ابراز کردهاند. بر اساس گزارشهایی که این گروهها از زندانیان دریافت کردهاند، «بند امنیتی ۲۰۹ زندان اوین تخلیه شده است» و «نیروهای ضدشورش در ساختمانهای اطراف مستقر شدهاند». همچنین گزارش شده است که توزیع غذا مختل شده است. بر اساس گزارشها در غروب ۲ مارس ۲۰۲۶، نیروهای نظامی اسرائیل به ساکنان محلهی اوین دستور تخلیهی فوری صادر کردند. در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، در جریان جنگ دوازده روزه بین ایران و اسرائیل، نیروهای اسرائیلی به مجتمع اوین و زندان اوین حمله کردند. زندانیان، از جمله مدافعان حقوق بشر، پس از این حملات از زندان تخلیه شدند. مقامات ایرانی از کشته شدن بیش از ۷۰ نفر در این حمله به مجتمع اوین خبر دادند و گزارش شده است که چندین نفر دیگر زخمی شدند.
در بحرین، گزارشهایی از حملاتی در فاصله تنها چند کیلومتری زندان «جو» منتشر شده است، جایی که عبدالهادی الخواجه، مدافع حقوق بشر، به همراه همکار مدافع حقوق بشر خود، دکتر عبدالجلیل السنکیس، بهخاطر فعالیتهای مسالمتآمیز حقوق بشری همچنان در حال گذراندن حبس ابد است. «فرانت لاین دیفندرز» همچنین نگران گزارشهایی از بازداشت مدافعانی است که به اعتراضات ضدجنگ در بحرین مرتبط بودهاند و از مقامات میخواهد که به حقوق آزادی بیان و اجتماعات مسالمتآمیز احترام بگذارند.
در جریان درگیریهای مسلحانه قبلی و تشدید تنشهای جاری در فلسطین، مقامات اسرائیلی اقدامات سختگیرانهتری را علیه زندانیان فلسطینی، از جمله مدافعان حقوق بشر، اعمال کردهاند. این نگرانی جدی وجود دارد که این مدافعان در شرایط کنونی با خطرات فزایندهای از سوءاستفاده و نقض حقوق خود مواجه باشند.
همهی طرفهای درگیر باید به تعهدات خود تحت قوانین بینالمللی حقوق بشر و حقوق بشردوستانه، از جمله حمایت از غیرنظامیان و افرادی که از آزادی محروم شدهاند، عمل کنند. بیمارستانها، مدارس و سایر مکانهای تحت حمایت قوانین بینالمللی بشردوستانه، که مدافعان حقوق بشر و سایر غیرنظامیان در آنها کارهای ضروری انجام میدهند و کمکهای بشردوستانه ارائه میکنند، نباید هدف قرار گیرند. مقامات همچنین باید فوراً مدافعان حقوق بشر بازداشتشده را آزاد کرده و اطمینان حاصل کنند که آنها به مراقبتهای بهداشتی کافی، ارتباط با اعضای خانواده و وکلای خود و نظارت مستقل دسترسی دارند.
سازمان «فرانت لاین دیفندرز» از جامعهی بینالمللی، دولتها و سازمانهای چندجانبه میخواهد که نسبت به وضعیت مدافعان حقوق بشر در منطقه هوشیار بمانند، نگرانیهای امنیتی را با مقامات ذیربط در میان بگذارند و اقدامات حمایتی و حفاظتی مشخصی را برای مدافعان حقوق بشر در معرض خطر فراهم آورند. اگر نیاز بود این کار را از طریق حمایت از جابجایی موقت و صدور ویزای اضطراری انجام دهند.
«فرانت لاین دیفندرز» همبستگی خود را با مدافعان حقوق بشر در سراسر منطقه که به کار خود در شرایط فوقالعاده دشوار و خطرناک ادامه میدهند، ابراز میکند.
